Kronikk: Gi barn og unge meir makt

Nationen 22.10.14

I førre veke arrangerte LNU og Barneombodet frukostmøte om medverknaden til barn og unge i kommunereformen.

Panelet bestod av kommunal- og moderniseringsminister Jan Tore Sanner, barneombod Anne Lindboe, forskar Lillin Knudtzon, og meg. Vi diskuterte korleis barn og unge skal bli høyrt i kommunereformen, og korleis reformen kan styrke medverknaden til barn og unge permanent.

Nationen trykk i dag ein kronikk Barneombodet og eg har skrive om same tema, som du kan lese her: Vis kronikken!

- Men du snakkar jo ikkje nynorsk? Historia til ein målkonvertitt

Foto: Toyni Tobekk på Flickr (CC-lisensiert)

Om du skulle prate med meg på telefonen, vil du høyre at dialekta mi er relativt pent Oslomål. Om du skulle få ei tekstmelding frå meg, vil ho vere skrive på nynorsk, akkurat som dette innlegget. Det gjer at eg ofte blir møtt med spørsmålet om kvifor eg skriv nynorsk. Skal eg svare kort, så seier eg at eg er født og oppvakse i den største nynorskbrukar-kommunen. Det er berre det lille faktum at det er Oslo. Det bring oss til den litt lengre versjonen.

Kva er ein målkonvertitt?

Ein målkonvertitt er ein som har byta målet sitt, som meg frå bokmål til nynorsk. Dei fleste som har gått den vegen er med i målrørsla. Det året eg byta hovudmål var også det første året eit fleirtal av medlemene i landsstyret til Norsk Målungdom var målkonvertittar. Tidene er i endring, som nokon har sagt det.

Slik blei eg ein målkonvertitt

Då eg gjekk på vidaregåande var eg elev ved Oslo katedralskole, eller som det i daglegtale er, Katta. På Katta har nynorsken historisk stått sterk: Fleire leiarar i Norsk målungdom byrja karrieren sin i lokallaget Katta målungdom (KMU). Det er veldig mange elevlag å velje mellom på Katta, og det var ikkje gitt at eg skulle ende opp i KMU.

På nyåret då eg gjekk i 1. klasse var klassen min på hyttetur i Nittedal. Vi hadde same veke hatt innleveringsfrist på det første sidemålsarbeidet vårt i norsken. Ein av kveldane sat eg og ei anna i klassen og diskuterte korleis det hadde gått. Ingen av oss følte at det hadde gått spesielt bra, og vi var båe to der at vi gjerne skulle ha brukt nynorsk framfor bokmål, av estetiske og prinsipielle grunnar. - Vi skal ikkje berre byte hovudmål for å lære oss det skikkeleg då, spurde eg. Og då var det gjort.

Ideen fekk bein å gå på under hytteturen. Måndagen etter var vi heile sju elevar i klassen vår som sa til norsklæraren vår at vi ville byte til nynorsk som hovudmål. Grunnane varierte mellom oss, frå dei som vil nytte det som eit høve til berre å bli betre i nynorsk til dei av oss som på det meir politiske planet ønska å nytte nynorsk som skriftspråk. Dei fleste byta attende til bokmål før eksamen i 3. klasse, medan nokre av oss har haldt det gåande fram til i dag.

Vi var spente på kva norsklæraren vår ville seie, men då vi hadde sagt at vi ønska å byte hovudmål så sa han: Og kva er spørsmålet? Vi fekk beskjed om at det ikkje skulle meir til enn at han fekk skriftleg beskjed frå kvar enkelt av oss om bytet av hovudmålet. På han verka det som om dette var det mest sjølvsagte i heile verda (og på Katta er det kanskje ikkje langt unna). Men nokre år seinare sa han til meg at i alle samanhengar der han møtte andre norsklærarar la han ut om denne norskklassen sin der han hadde sju elevar med nynorsk som hovudmål. Kollegane spurde alltid om kva han hadde gjort for å få til dette, og han sa som sanninga var, at han ikkje ha gjort noko som helst, utover å vere ein fantastisk lærar kan eg leggje til.

Dersom du skulle skulle ha lyst til å byte hovudmål, så er det ikkje vanskelegare enn at du gir læraren din beskjed om dette skriftleg. Du har krav på å få læremiddel på målformen din, og å møte hovudmålet ditt i undervisinga. Dette blei praktisert særs ulikt av ulike lærarar. Norsklæraren vår gav oss jo sjølvsagt alt av både prøver, meldingar og liknande på nynorsk. Andre lærarar gav berre blaffen, men enkelte glimta til, som læraren min i historie og filosofi 2 som la ut Fronter-meldingar på både bokmål og nynorsk, endå eg var einaste eleven i den klassen som hadde nynorsk som hovudmål. Han var også norsklærar.

Blir ein betre i nynorsk av å bli målkonvertitt?

Eg var ein av dei som tok konvertinga på fullt alvor, og byrja å bruke nynorsk i absolutt alle situasjonar. Å byte frå bokmål til norsk «cold turkey» er på ingen måte det enklaste eg har gjort. Bokmål er det skriftspråket eg har vakse opp med, og erfaringa mi med nynorsk før bytet var på grensa til ikkje-eksisterande. Nynorsken eg skreiv dei to, tre første månadene var utruleg dårleg (og nynorsken min er ennå ikkje heilt perfekt). Den elektroniske nynorskordboka til Universitetet i Oslo blei flittig brukt, faktisk så flittig brukt at eg ein kveld fekk ein såkalla overforbrukssperre (dei trudde eg var ein datamaskin som prøvde å laste ned heile ordboka).

Men etter cirka tre månader så byrja ein heil del brikkar å falle på plass. Ord byrja å sitje, eg måtte slå opp langt mindre enn i starten, og eg fekk ei magekjensle på korleis ting skulle vere. Plutseleg var det langt meir naturleg å skrive nynorsk enn bokmål, og eg tok meg i at det kom nynorskord ut når eg prøvde å skrive bokmål. Eg enda faktisk opp med å gå ut av vidaregåande med betre eksamenkarakter i hovudmål (nynorsk) enn sidemål (bokmål). Det handla litt om oppgåvene, men også om kva som var naturleg for meg.

I dag er det nynorsk eg brukar i dei aller fleste situasjonar. Dersom eg skal bruke ein tekst i ein munnleg situasjon, som manus eller talepunkt, brukar eg som regel bokmål. Det er fordi ord og omgrep då er likare slik eg pratar. Resten av tida er det nynorsk som gjeld, og det gjer ingenting for meg at det er forskjell på korleis eg pratar og korleis eg skriv. Det er to ulike ting, og det er heilt uproblematisk for meg å bruke nynorsk og Oslomål i det daglege.

Er nynorsk verkeleg så vanskeleg?

Basert på all den negative merksemda sidemål (les: nynorsk) får, skulle ein tru at nynorsk var særs vanskeleg å skrive og bruke. Slik er det ikkje. I motsetnad til bokmål, der grammatikken var noko av det siste som kom på plass, så er nynorsk eit konstruert språk. Å skulle lære seg grammatikk og reglar for nynorsk er langt lettare enn for bokmål. At det er så vanskeleg for så mange, handlar meir om haldningar og undervisinga.

ungdomsskulen min (som på det tidspunktet var meir røynd for dopsal og vald enn fagleg nivå) blei kvar einaste av dei få timane vi hadde med sidemålsundervising nytta til ein diskusjon om «kvifor må vi lære nynorsk». Ikkje akkurat det beste utgangspunktet for eit godt læringsmiljø. Eg gjorde mitt for å lære nynorsk på ungdomsskulen med den undervisinga vi hadde, men eg lærde langt meir av å faktisk ta det i bruk i andre situasjonar enn i dei timane vi arbeida med sidemål. Eg meiner ein burde med interesse sjå på skular der ein har gjort forsøk med sidemål.

For meg er ikkje målsaka den viktigaste saka, og difor blei eg aldri noko meir enn eit lokallagsstyremedlem i målrørsla. Eg meiner at folk bør få skrive på den målformen ein ønsker, og at ein bør møte den same målformen når ein er i kontakt med det offentlege. Men eg har verkeleg ingenting tru på forslag om å avskaffe sidemålskarakteren, med grunnar av meir eller mindre populistisk art. Når ein i Noreg har to jamstellte målformar, bokmål og nynorsk, og ein har gitt opp prosjektet samnorsk (ja, for det har ein), då meiner eg det er sjølvsagt at du skal lære og bli vurdert i båe målformar i skulen. Noko anna ville berre vore sært.

Det nynorsken treng, er å bli snakka opp og ikkje ned, av lærarar, politikarar og andre. Av dei tinga eg har lært i skulen så var det ein heil del som var langt meir vanskelege, langt meir keisame, og langt meir unyttige enn å skrive nynorsk, men eg tek ikkje til orde for å ta det ut av læreplanen. Det ville berre blitt for dumt.

(Og for å svare på spørsmålet i tittelen heilt til sist: Sjølvsagt pratar eg ikkje nynorsk, ingen gjer det. Eg pratar dialekt.)

Prosjekt croquembouche

Det første du treng, er vannbakkels.

Ein av hashtaggane eg brukar mest på Instagram er #livetmedeinmatbloggar. Heime brukar vi mykje tid på å ete god mat, og ikkje minst, lage nye og spennande ting.

På laurdag besøkte vi Sigrid og familie for å lage ein croquembouche. Ein croquembouche er ein fransk bryllupskake, og er ein rett som har vore brukt fleire gongar på MasterChef Australia (som er langt betre en den norske og amerikanske versjonen, så det er sagt).

Sigrid og Liv stod for det meste av jobben, og sluttresultatet blei veldig godt. Oppskrifta og instruksjonar du hos matbloggaren på superwoman.no.

Bilete frå prosjekt croquembouche

Gamle blogginnlegg som eg har funne i arkivet

Gamle blogginnlegg frå arkivet

Gamle blogginnlegg er noko som kan vere både og. Når ein opp gjennom åra har hatt ein eller fleire bloggar er det ofte slik at man har mange gamle blogginnlegg ein gjerne skulle vore forutan, men det hender også at ein har innlegg som ein var ganske nøgd med.

Når ein startar ein ny blogg, så tek ein som regel ingenting med seg. Dette til trass for at det i dag er ganske lett å flytte innhald med seg, og eg synast det er synd når godt innhald blir borte for alltid. Difor har eg i dag funne fram nokre av dei gamle blogginnlegga eg likar frå den førre bloggen (som er tilgjengeleg ennå, som eit slags arkiv).

Nye, gamle blogginnlegg:

Slik gjennomfører du val på eit landsmøte

LNU (CC-lisensiert)

I juli var eg innom landsmøtet til Juvente, som eg har arbeida i tidlegare, for å halde ei helsingstale. Eg fekk også gleda av å vere møteleiar den første dagen, og hadde på kvelden før eg drog tilbake til Oslo ein prat med dei som skulle vere møteleiarar dagen etter om korleis ein best mogeleg gjennomfører eit val på eit landsmøte.

Her er nokre av tinga eg meiner er viktig, basert på erfaring frå landsmøte i mange ulike organisasjonar:

Gjer landsmøtet og kandidatane klare for valet

  • Ein nøkkel for å få eit val til å gå ryddig og effektiv for seg, er at landsmøtet veit korleis valet kjem til å bli gjennomført. Val er som regel ein av dei siste sakene på dagsorden, det gjer at du kan informere tidleg og fleire gongar i løpet av møtet om korleis valet blir.
  • Ver tydeleg overfor landsmøtet på kva som er greitt og ikkje greitt i samband med valet. Val handlar i motsetnad til dei andre sakene på eit landsmøte om enkeltpersonar, og ein vanleg regel er at det ikkje skal vere debatt om kandidatane, og at ein ikkje snakkar mot ein kandidat, men for ein kandidat.
  • Om det er opna for det i forretningsorden eller landsmøtet går med på det, set ein frist for å melde benkekandidatar til innstillinga frå valnemnda. Ved å ha denne fristen ei stund før sjølve valet vil du kunne planleggje betre kor lang tid valet vil ta, og kandidatar som får motkandidatar vil kunne førebu seg på det.
  • Innstillinga i valnemnda vil i mange tilfelle vere ein del av sakpapira og er godt kjent av landsmøtet, men det er vanleg at valnemnda også gir ein munnleg presentasjon av innstillinga. Denne presentasjonen bør finne stad før fristen til å kome med benkeforslag.
  • Sørg for å informere kandidatane i god tid om det dei treng å vite, som kor mange minutt dei vil få til å presentere seg, når presentasjonane skal vere (typisk rett før sjølve valet), og om det vil bli opna for støttetalar, og liknande (sjå under).

Når det berre er ein kandidat som stiller til val

  • Dette er den enklaste formen for val. Når kandidaten har presentert seg, og det er klart at det ikkje er andre kandidatar, kan du føreslå for møtet at ein gjennomfører valet ved akklamasjon. Å velje ved akklamasjon vil seie at møtet viser at dei vel kandidaten med applaus.
  • Om vedtektene eller forretningsorden krev det, eller om ein delegat skulle krevje det, ha ein skriftleg val. Då har møtet valet mellom å stemme på kandidaten, eller stemme blankt. Å ha skriftleg votering over ein kandidat er også ein måte for å sjekke om kandidatet har støtte i møtet, og for dei som stemmer ein måte å vise motstand gjennom å stemme blankt.
  • Når det berre er ein kandidat og det blir gjennomført skriftleg votering, så vil kandidaten bli valt sjølv om eit fleirtal av stemmane skulle vere blanke (men då ville i alle fall eg vurdert om eg hadde den tilliten ein treng for å inneha vervet).

Når det er fleire kandidatar som stiller til val

  • Val med fleire kandidatar skal alltid gjerast skriftleg. Kor vidt ein offentleggjer stemmetala varierer frå organisasjon til organisasjon. Det som er vanleg er at ein kandidat må ha meir enn 50 % av stemmane for å bli valt. Dette er for å sikre at ingen kandidat blir valt utan å ha eit fleirtal bak seg.
  • Dersom det er fleire enn to kandidatar og ingen får meir enn 50 % av stemmane, så blir det ein ny runde der den kandidaten som fekk færrast stemmar i første runde ikkje er med. Slik held ein fram til ein har fått ein kandidat med nok stemmar.
  • Når det gjelder benking på verv der det er fleire plassar (typisk styremedlemmer) så finst det to skular på korleis ein skal gjennomføre valet dersom det er fleire kandidatar enn plassar. Ein kan anten gjere det slik at det blir «sekkeval» der ein må stemme på alle kandidatane, eller så kan ein krevje at ein benkekandidat må gjere det klart kven ein benkar mot, slik at det blir val mellom den innstilte og benkekandidaten.
  • Som sagt så skal det ikkje vere nokon debatt om kandidatane, men ein kan velje å opne for å høyre frå andre enn kandidatane. Det kan vere freistande å la salen få stille spørsmål til kandidatane, men slike spørsmålsrundar er noko som veldig enkelt kan bli misbrukt. Eit betre alternativ er å la vere kandidat få 1-2 støttetalar frå andre delegatar.

Hugs på

  • Val blir ofte personleg, for det handlar om enkeltpersonar. Dette gjeld særleg i til dømes ungdomsorganisasjonar, der gjerne alle dei involverte vil vere tett på kvarandre sosialt.
  • Ver klar over at det vil skje ting også utanfor møtet, som fraksjonering og valkamp. Prøv og følg med, og sei til møtet kva som er akseptabelt og ikkje.
  • Som regel går val kjempebra. Lukke til! :)